Từ một địa phương chủ yếu dựa vào khai thác than và tài nguyên, Quảng Ninh đã vươn lên trở thành một trong những cực tăng trưởng năng động hàng đầu cả nước. Đằng sau những thành tựu nổi bật về tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân là dấu ấn đậm nét của tư duy phát triển dựa trên quy hoạch chiến lược. Hàng loạt quy hoạch lớn được xây dựng và tổ chức thực hiện bài bản đã tạo nền tảng quan trọng để Quảng Ninh bứt phá.

Quy hoạch lớn được xây dựng với tầm nhìn dài hạn

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần về thăm Quảng Ninh, căn dặn Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong tỉnh phải đoàn kết, xây dựng tỉnh ngày càng giàu đẹp. Là vùng đất hội tụ đủ biển, đảo, đồng bằng, trung du, miền núi, biên giới và di sản thiên nhiên thế giới, Quảng Ninh được ví như một “Việt Nam thu nhỏ”.

Một góc đô thị trung tâm của Quảng Ninh. Ảnh: Lê Hưng

Những năm gần đây, sự quan tâm của Trung ương đối với Quảng Ninh ngày càng rõ nét. Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã nhiều lần về Quảng Ninh thăm, làm việc, trao niềm tin, đặt kỳ vọng lớn vào sự phát triển của tỉnh. Gần đây nhất, ngày 27/1/2026, ngay sau thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã về thăm, làm việc với tỉnh Quảng Ninh, ghi nhận những kết quả nổi bật và định hướng Quảng Ninh tiếp tục phát huy vai trò là một cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc.

Để hiện thực hóa những kỳ vọng của Trung ương, thời gian qua, Quảng Ninh đã lựa chọn con đường phát triển dựa trên quy hoạch chiến lược. Quảng Ninh là một trong những địa phương đi đầu trong chủ động lập các quy hoạch, trong đó có nhiều quy hoạch chiến lược, cốt lõi đảm bảo cho quá trình phát triển bền vững. Nổi bật: Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 11/2/2023) và các Quy hoạch KKT Vân Đồn, Quy hoạch KKT ven biển Quảng Yên, Quy hoạch KKT cửa khẩu Móng Cái… Đây không chỉ là những bản quy hoạch đơn thuần mà thực sự trở thành kim chỉ nam cho mọi quyết sách phát triển của Quảng Ninh.

Tuyến đường Trần Quốc Nghiễn về đêm. Ảnh: Lê Hưng

Ông Đỗ Xuân Điệp, Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Ninh, cho biết: Điểm nổi bật của Quảng Ninh là luôn xác định quy hoạch phải đi trước một bước. Các quy hoạch lớn được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm tính liên kết vùng, phát huy tối đa lợi thế biển, biên giới, di sản và hạ tầng giao thông. Đây chính là nền tảng quan trọng để tỉnh tạo ra những bước phát triển đột phá trong nhiều năm qua.

Hiệu quả của các quy hoạch được thể hiện rõ nhất qua những kết quả phát triển kinh tế - xã hội mà Quảng Ninh đạt được trong nhiệm kỳ 2020-2025. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2021-2025 ước đạt 10,4%/năm, cao gấp khoảng 1,7 lần mức bình quân cả nước. Quy mô nền kinh tế năm 2025 đạt khoảng 395.000 tỷ đồng, tăng gần 1,9 lần so với năm 2020. GRDP bình quân đầu người đạt trên 11.000 USD, thuộc nhóm địa phương dẫn đầu cả nước.

Đặc biệt, những không gian phát triển mới được mở ra từ các khu kinh tế đã trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Tại KKT ven biển Quảng Yên, hàng loạt dự án công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao của các tập đoàn lớn trong và ngoài nước đã được triển khai. Giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh thu hút khoảng 9,77 tỷ USD vốn FDI, gấp hơn 5 lần giai đoạn trước; riêng KKT ven biển Quảng Yên chiếm gần một nửa tổng vốn FDI toàn tỉnh. Từ một địa bàn chủ yếu phát triển nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, Quảng Yên đang từng bước trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao mới của miền Bắc.

Hạ tầng cảng biển được quy hoạch đồng bộ, hiện đại. (Trong ảnh: Cảng khách quốc tế Hạ Long).

Trong khi đó, KKT Vân Đồn tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm du lịch, dịch vụ và kinh tế biển. Sân bay quốc tế Vân Đồn, hệ thống cảng biển, các khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp và hạ tầng đồng bộ đã tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với nhà đầu tư và du khách.

Còn tại KKT cửa khẩu Móng Cái, các quy hoạch phát triển cửa khẩu, logistics, thương mại biên giới đã giúp các xã, phường biên giới phát huy vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế. Hệ thống hạ tầng cửa khẩu, kho bãi, logistics ngày càng hiện đại đã góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, kết nối sâu hơn với thị trường Trung Quốc và khu vực Đông Bắc Á.

PGS.TS Bùi Tất Thắng, Chủ tịch Hội Phát triển hợp tác kinh tế Việt Nam - ASEAN, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, nhận định: Điều đáng ghi nhận ở Quảng Ninh là quy hoạch không nằm trên giấy. Các quy hoạch đều được cụ thể hóa bằng các dự án hạ tầng, cơ chế thu hút đầu tư và những chương trình phát triển cụ thể. Nhờ vậy, các khu kinh tế thực sự trở thành những cực tăng trưởng mới của tỉnh.

Bến cảng cao cấp Ao Tiên (đặc khu Vân Đồn).

Một trong những thành công lớn nhất từ việc triển khai các quy hoạch là hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội được đầu tư đồng bộ, hiện đại. Nhiệm kỳ 2020-2025, Quảng Ninh đã hoàn thành và đưa vào khai thác khoảng 825km đường bộ, trong đó có tuyến cao tốc Vân Đồn - Móng Cái dài hơn 80km, hoàn thiện tuyến cao tốc xuyên tỉnh từ Hải Phòng đến cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Hệ thống cảng biển, sân bay, KCN, KKT, hạ tầng đô thị được đầu tư mạnh mẽ, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng. Tỷ lệ đô thị hóa của tỉnh đạt khoảng 75,8%, thuộc nhóm cao nhất cả nước. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2021-2025 đạt trên 490.000 tỷ đồng, tăng mạnh so với giai đoạn trước.

Chị Nguyễn Hương Bưởi (phường Hạ Long) chia sẻ: Những năm gần đây, hạ tầng giao thông, đô thị và các dịch vụ công thay đổi rất nhanh. Việc đi lại thuận tiện hơn nhiều, cơ hội việc làm cũng tăng lên. Người dân cảm nhận rất rõ những lợi ích từ các quy hoạch và các dự án lớn của tỉnh.

Không chỉ phát triển kinh tế, các quy hoạch còn góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, mở rộng không gian đô thị, cải thiện hệ thống giáo dục, y tế và các thiết chế văn hóa, xã hội.

Mở ra chương phát triển mới cho Quảng Ninh

Ngày 30/6/2026, Quảng Ninh công bố hàng loạt quy hoạch quan trọng, gồm: Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075; Quy hoạch chung KKT ven biển Quảng Yên; Quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn; đồng thời công bố Quảng Ninh là đô thị loại I.

Một phần diện tích KCN Hải Hà.

Nếu các quy hoạch trước đây tạo nền tảng cho sự phát triển của tỉnh trong giai đoạn vừa qua thì các quy hoạch mới được kỳ vọng sẽ mở ra một không gian phát triển rộng lớn hơn, với tầm nhìn xây dựng “Thành phố Quảng Ninh” - đô thị biển, biên giới, di sản và thông minh mang tầm khu vực.

Những quy hoạch này không phải là 5 quy hoạch riêng lẻ, mà là một hệ thống quy hoạch thống nhất, sẽ tạo thành một “hệ sinh thái phát triển”, trong đó mỗi quy hoạch đảm nhận một chức năng, cùng hướng tới mục tiêu xây dựng thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương.

Nếu Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được xem là quy hoạch tổng thể, xác định mô hình phát triển, không gian kinh tế, hệ thống hạ tầng và phân bố các nguồn lực của toàn tỉnh, thì các quy hoạch còn lại chính là những “mảnh ghép” cụ thể hóa mục tiêu đó.

Một phần diện tích đô thị khu vực Cẩm Phả ngày nay.

Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 sẽ hiện thực hóa mục tiêu phát triển Quảng Ninh theo mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, kết nối chặt chẽ các đô thị hiện hữu từ Móng Cái, Tiên Yên, Vân Đồn, Cẩm Phả, Hạ Long, Quảng Yên, Uông Bí đến Đông Triều thành một chỉnh thể thống nhất. Quy hoạch này không chỉ giải quyết bài toán mở rộng không gian đô thị mà còn phân bổ hợp lý dân cư, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, tạo nền tảng để Quảng Ninh từng bước đáp ứng các tiêu chí của thành phố trực thuộc Trung ương.

Trong khi đó, Quy hoạch chung KKT ven biển Quảng Yên tiếp tục khẳng định vai trò là cực tăng trưởng công nghiệp và logistics của tỉnh. Đây sẽ là trung tâm thu hút các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, công nghiệp xanh, cảng biển và logistics quốc tế; tạo nguồn thu ngân sách, việc làm và giá trị gia tăng lớn, trở thành động lực kinh tế quan trọng của toàn tỉnh.

Phối cảnh nhà ga đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh tại phường Tuần Châu.

Cùng với đó, Quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn sẽ mở rộng vai trò của sân bay từ một đầu mối vận tải hàng không đơn thuần thành trung tâm logistics hàng không, cửa ngõ quốc tế kết nối Quảng Ninh với các trung tâm kinh tế, tài chính và du lịch trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Khi kết nối với hệ thống cao tốc, cảng biển và cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Vân Đồn sẽ tạo nên mạng lưới giao thông đa phương thức hiếm có của cả nước. 

Điểm nổi bật của các quy hoạch lần này là không phát triển từng địa phương riêng lẻ, mà hướng đến một không gian phát triển thống nhất. Theo đó, khu vực Quảng Yên sẽ là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh và logistics; khu vực Hạ Long tiếp tục là trung tâm hành chính, du lịch, dịch vụ quốc tế; KKT Vân Đồn là trung tâm kinh tế biển, hàng không, du lịch nghỉ dưỡng cao cấp và đổi mới sáng tạo; KKT cửa khẩu Móng Cái giữ vai trò trung tâm thương mại, logistics cửa khẩu và hợp tác kinh tế quốc tế; khu vực Uông Bí - Đông Triều phát triển công nghiệp, dịch vụ, giáo dục, y tế và kết nối với vùng Thủ đô Hà Nội; khu vực Cẩm Phả phát triển công nghiệp năng lượng, cảng biển và kinh tế biển.

Hoạt động XNK, logistics tại cầu Bắc Luân II (Cửa khẩu quốc tế Móng Cái).

Các trung tâm này được liên kết bằng hệ thống cao tốc, quốc lộ, đường ven biển, cảng biển, sân bay quốc tế và đường sắt tốc độ cao trong tương lai, tạo thành một chỉnh thể phát triển thống nhất, thay vì phát triển cục bộ như trước đây.

Có thể nói, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh lần này là bước chuyển từ tư duy “phát triển một tỉnh” sang “kiến tạo một thành phố trực thuộc Trung ương”. Các quy hoạch sẽ bổ trợ lẫn nhau trên nhiều phương diện: Quy hoạch tỉnh định hướng chiến lược và phân bổ nguồn lực; Quy hoạch đô thị tổ chức không gian phát triển và hệ thống đô thị hiện đại; Quy hoạch KKT Quảng Yên tạo động lực về công nghiệp và thu hút FDI; Quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn mở rộng không gian kết nối quốc tế, logistics và du lịch; đô thị loại I tạo nền tảng pháp lý, kỹ thuật và quản trị để nâng cấp chất lượng đô thị, hướng tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương.

Một đoạn tuyến Cao tốc Vân Đồn - Móng Cái nhìn từ trên cao.

Khi được triển khai đồng bộ, các quy hoạch này sẽ hình thành một cấu trúc phát triển mới cho Quảng Ninh theo hướng “đô thị biển - biên giới - di sản - công nghiệp - logistics - hàng không hiện đại”, trong đó các cực tăng trưởng không cạnh tranh mà bổ trợ cho nhau, cùng khai thác hiệu quả lợi thế “Việt Nam thu nhỏ” của tỉnh.

Đây cũng là cơ sở để Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2050 trở thành một trong những địa phương phát triển năng động hàng đầu cả nước, trung tâm kinh tế biển quốc gia với GRDP đạt khoảng 315 tỷ USD vào năm 2050, GRDP/người đạt 100 nghìn USD, tương đương với mức thu nhập trung bình của các quốc gia phát triển nhất thế giới, có nền kinh tế thị trường tiên tiến, mức sống người dân rất cao và tiệm cận với Hồng Kông vào năm 2075.

Ông Nguyễn Văn Nhân, Tổng Giám đốc Công ty CP Đô thị Amata Hạ Long, cho biết: Điều hấp dẫn nhất của Quảng Ninh là tầm nhìn phát triển dài hạn. Các quy hoạch mới giúp nhà đầu tư nhìn rõ cơ hội phát triển trong nhiều thập niên tới, từ đó yên tâm đồng hành cùng địa phương.

Từ những quy hoạch chiến lược trước đây đến những quy hoạch mới, Quảng Ninh đang cho thấy một cách làm bài bản, khoa học và đầy khát vọng. Quy hoạch đã và đang trở thành động lực mở đường cho đổi mới tư duy, khơi thông mọi nguồn lực và kiến tạo tương lai.

Những quy hoạch được công bố ngày 30/6/2026 sẽ tiếp nối thành công của những quy hoạch đã được thực tiễn kiểm chứng, tạo nên sự cộng hưởng giữa không gian phát triển, hạ tầng hiện đại, kinh tế xanh, công nghiệp công nghệ cao, logistics, hàng không, du lịch và kinh tế biển. Trên nền tảng đó, Quảng Ninh có đầy đủ cơ sở để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một thành phố biển hiện đại, văn minh, đáng sống, có năng lực cạnh tranh quốc tế - xứng đáng với niềm tin của Trung ương, sự kỳ vọng của nhân dân và vị thế của vùng đất địa đầu Đông Bắc Tổ quốc.